Wist jij dat de zorgsector een belangrijke bron van PFAS-uitstoot is? PFAS zitten namelijk niet alleen in medische hulpmiddelen zoals katheters, stents, chirurgische instrumenten en diagnostische apparatuur, maar ook in medisch textiel en medicijnen. Samen met individuele artsen en organisaties werkt Tegengif aan het terugdringen van het gebruik en de uitstoot van PFAS in de medische wereld.
In Europa wordt gewerkt aan een PFAS-verbod, waarmee bijna alle PFAS in één keer worden verboden. Bijna alle, want PFAS die als werkzame stof in pesticiden en (dier)geneesmiddelen worden gebruikt, vallen buiten de reikwijdte van het restrictievoorstel. Voor deze stoffen geldt afzonderlijke Europese wetgeving met eigen toelatings- en beoordelingsprocedures. Bovendien lobbyen bedrijven die PFAS produceren en gebruiken voor allerlei uitzonderingen. Chemours speelt daarin een belangrijke rol, zo blijkt uit de publicaties van het Forever Lobbying Project.
Medische sector
Het gebruik van PFAS in de medische sector wordt vaak als excuus gebruikt om PFAS op de markt te houden. De farmaceutische industrie bijvoorbeeld beweert dat anders duizenden banen zullen verdwijnen. Tegengif benadrukt juist hoeveel PFAS-vrije alternatieven er al zijn, of worden ontwikkeld, in de medische sector. Bovendien is het niet zo dat bedrijven van de ene op de andere dag moeten stoppen met PFAS. In het geval van bepaalde medische hulpmiddelen hebben ze daar meer dan 13 jaar voor. Wij zeggen: als een bedrijf stelt dat het innovatief is, dan kan het voor de meeste toepassingen in 13 jaar toch wel een alternatief vinden?
PFAS-vrije alternatieven
Twee baanbrekende, Nederlandse alternatieven zijn de PFAS-vrije astma puffers en het gebruik van intraveneuze anesthesie in plaats van fluorhoudende anesthesiegassen. De narcose wordt dan niet via een masker, maar via een infuus toegediend. Daarmee hebben de initiatiefnemers, anesthesiologen Niek Sperna Weiland en Jasper Kampman, verbonden aan het Amsterdam UMC, een enorme reductie van de uitstoot van PFAS gerealiseerd. Sperna Weiland en Kampman zetten zich samen met ons in om duidelijk te maken dat PFAS-vrije alternatieven mogelijk zijn, zonder dat het de patiënt schaadt. Tijdens het webinar ‘A Health Sector Perspective on Forever Chemicals’, georganiseerd door Tegengif, Health Care Without Harm Europe en CHEM Trust, vertelde Kampman over het gebruik van intraveneuze anesthesie.
Jasper Kampman
Anesthesioloog
‘1 flesje narcosegas leidt tot zoveel TFA-uitstoot, dat je er meer dan 400.000.000 liter water mee kunt vervuilen’
PFAS-vrije medicatie
Hoewel PFAS in medicijnen buiten het restrictievoorstel vallen, is het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de werkzame stoffen in geneesmiddelen in kaart aan het brengen, zodat patiënten zo mogelijk op andere medicatie kunnen overstappen. Dit naar aanleiding van een Kamermotie uit 2023 waarin de regering wordt verzocht om versneld in te zetten op het uitfaseren van PFAS in de zorgsector. Uit onderzoek van Stichting Huize Aarde en Zorginstituut Nederland dat in januari 2026 is gepubliceerd, blijkt inderdaad dat voor een groot aantal medicijnen PFAS-vrije alternatieven beschikbaar zijn.
Investeren in innovatie
Deze PFAS-vrije alternatieven laat zien dat het mogelijk is om de afhankelijkheid van PFAS stap voor stap te verminderen. Juist daarom vinden wij het belangrijk om te blijven investeren in innovatie, onderzoek en PFAS-vrije oplossingen. Niet alleen in de zorg, maar in alle sectoren waar alternatieven beschikbaar zijn of ontwikkeld kunnen worden.
Vragen over PFAS
Dat komt doordat lucht, water en bodem vervuild raken bij de productie, verwerking en uitstoot van PFAS, en bij het gebruik van producten waar PFAS in zitten.
Er zijn in Nederland ‘PFAS hotspots‘ aan te wijzen, bijvoorbeeld plekken waar PFAS geproduceerd, geloosd en verwerkt zijn/worden of waar blusschuim is gebruikt, zoals vliegvelden, militaire oefenterreinen en locaties waar incidenten plaatsvonden.
Er is ook sprake van aanvoer uit het buitenland. Via de Rijn, de Maas en de Schelde komen duizenden kilo’s PFAS per jaar ons land binnen.
PFAS krijg je vooral binnen via voedsel en drinkwater, maar ook binnenshuis via stof of consumentenproducten die PFAS bevatten.
Mensen in Nederland krijgen volgens het RIVM via voedsel meer dan drie keer zoveel PFAS binnen als via drinkwater. Vis is een belangrijke bron van blootstelling; andere bronnen zijn koffie, thee, graanproducten, melkproducten, vlees, eieren, fruit en groenten. Vooral eieren van hobbykippen kunnen veel PFAS bevatten. Ook in schaal- en schelpdieren komen veel PFAS voor. Via drinkwater dat afkomstig is van grondwater krijg je minder PFAS binnen dan via drinkwater uit oppervlaktewater.
Omdat je vooral via voedsel en drinkwater PFAS binnenkrijgt, is het een bijna onmogelijke opgave voor jou als individu om je blootstelling te beperken. Wil je toch iets doen? Volg de geldende adviezen voor jouw regio en/of persoonlijke situatie:
- Het advies van het RIVM voor de regio Dordrecht en Helmond om op bepaalde plekken geen groenten en fruit uit moestuinen te eten. Op sommige plekken wordt ook het bewateren van moestuinen met slootwater afgeraden.
- Het advies van het RIVM om geen eieren van hobbykippen te eten.
- Het advies van GGD-ZHZ voor de hele Alblasserwaard om geen lokaal gevangen vis te eten.
- Het advies van het Voedingscentrum dat het regelmatig eten van zelfgevangen zoetwatervis of schaaldieren uit Nederlandse wateren afraadt. Voor vis, garnalen, oesters en mosselen uit de Westerschelde luidt het advies om dat zo min mogelijk te doen.
- Het advies van het Voedingscentrum om het eten van bepaalde soorten vis en schaal- en schelpdieren door zwangere vrouwen te vermijden.
- Het advies op zwemwater.nl/gezondheidsrisicos/#pfas-verontreiniging-in-zwemwater om op bepaalde plekken niet te zwemmen, zo min mogelijk zwemwater en (zee)schuim in te slikken en na het zwemmen te douchen/je handen te wassen voordat je iets eet. En om kinderen en huisdieren niet in (zee)schuim te laten spelen.
Check ook onze tips om blootstelling aan schadelijke chemicaliën te verminderen
Ga naar onze tips
