Antiaanbakpannen, regenjassen, cosmetica, speelgoed, elektronica, medische hulpmiddelen. Overal zitten PFAS in. Over de schadelijke effecten van deze ‘forever chemicals’ op het milieu en de gezondheid van mensen werd lange tijd niet gesproken. Dat is inmiddels gelukkig wel anders- mede door ons. Tegengif zet zich al jaren in voor meer bewustwording over PFAS en maatregelen tegen de productie en verspreiding van alle soorten PFAS.
‘Forever chemicals’
PFAS komen via de lucht, het water en de bodem in ons eten en water terecht. Het grote probleem: PFAS zijn extreem slecht afbreekbaar; veel PFAS worden zelfs helemaal niet afgebroken. Van bepaalde soorten PFAS, zoals PFOS en PFOA, weten we dat ze zich in ons lichaam, in dieren en in planten ophopen, zich makkelijk en snel in het milieu verspreiden en al bij lage concentraties giftig zijn. Het RIVM stelt dat we via voedsel en water allemaal te veel PFAS binnenkrijgen en dat bijna iedereen in Nederland meer PFAS in het bloed heeft dan de gezondheidskundige grenswaarde die daarvoor bestaat. Hoewel PFOS en PFOA al een aantal jaar verboden zijn, worden ze nog steeds aangetroffen in ons bloed.
Wat zijn pfas?
PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) zijn een groep van meer dan 10.000 door de mens gemaakte chemische stoffen. Vanwege hun water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen zijn ze in veel verschillende producten verwerkt. Van koekenpannen tot medische hulpmiddelen en van regenjassen tot blusschuim. In de landbouw -en daarmee onze voedselvoorziening- is een toename te zien van het gebruik van PFAS-pesticiden. Chemours geldt als een van de grootste producenten van PFAS, met vestigingen in 110 landen waaronder Nederland.
PFAS bedreigen onze gezondheid
De PFAS die grondig zijn onderzocht, worden consequent in verband gebracht met nadelige effecten op het immuunsysteem, het cholesterolgehalte in het bloed en op de lever. Volgens het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) van de Wereldgezondheidsorganisatie is PFOA, dat jarenlang door Chemours werd geloosd in het oppervlaktewater van Zuid-Holland, een bewezen kankerverwekkende stof; er zijn aanwijzingen dat PFOA nier- en zaadbalkanker kan veroorzaken.
Alarmerende risico’s voor (ongeboren) kinderen
PFAS worden dus overal in onze leefomgeving en in ons lichaam aangetroffen. Uit onderzoek blijkt de aanwezigheid van PFAS in bloed, urine, de placenta en moedermelk. Dit betekent dat kinderen al in de baarmoeder worden blootgesteld aan PFAS en dat ze na de geboorte via borstvoeding PFAS binnenkrijgen.
Blootstelling aan PFAS kan leiden tot schade aan het immuunsysteem; bij kinderen kan zich dat uiten door een zwakkere respons op vaccinaties. Dit is de reden dat de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) in 2021 de gezondheidskundige grenswaarde voor vier veelvoorkomende PFAS (PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS) sterk heeft verlaagd. Het RIVM werkt momenteel ook met deze waarde.
Blootstelling aan PFAS wordt verder in verband gebracht met nadelige effecten op de ontwikkeling van de hersenen en het zenuwstelsel, en met een lager geboortegewicht. De Internationale Federatie van Gynaecologie en Verloskunde (FIGO) stelt dat PFAS een risico vormen voor kinderen en zwangere vrouwen, en roept op tot het uitfaseren van PFAS.
Sommige PFAS zijn ook hormoonverstorend. Meer daarover in ons dossier hormoonverstorende stoffen.
Hoge kosten voor de zorg
Het opruimen van PFAS-vervuiling in Nederland kostte tot nu toe al minstens 68 miljoen euro. Als we doorgaan met de PFAS-vervuiling, bedragen de zorgkosten in 2040 naar schatting 27 miljard euro per jaar, zo staat in een rapport van de Europese Commissie. En in 2050 29,5 miljard euro per jaar. Stoppen we met de productie, lozing en het gebruik van PFAS dan dalen de zorgkosten tot ongeveer 0,5 miljard euro per jaar in 2040.
Ook voor de zorg is de economische impact aanzienlijk. Volgens berekeningen van de Nordic Council of Ministersbedragen de geschatte kosten voor de gezondheidszorg door PFAS-blootstelling in Europa jaarlijks tussen de 52 en 84 miljard euro. Net als de Unie van Waterschappen, de drinkwaterbedrijven, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en negen op de tien Nederlanders zeggen wij daarom: pak het probleem bij de bron aan, en verbiedt de productie, lozing en het gebruik van PFAS.
Medische sector als bondgenoot
Wrang genoeg is de medische sector zelf één van de grootste gebruikers en uitstoters van PFAS. Bovendien gebruiken PFAS-producerende bedrijven de sector als excuus door te stellen dat we PFAS niet moeten verbieden omdat er anders gevaarlijke tekorten in de gezondheidszorg ontstaan. Tegengif werkt samen met artsen, wetenschappers en medische koepelorganisaties om duidelijk te maken dat alternatieven voorhanden zijn of in ontwikkeling, en dat alleen een PFAS-verbod met zo min mogelijk uitzonderingen mensen kan beschermen.
PFAS-bloedonderzoek Kamerleden
In juni 2026 hebben Kamerleden van acht politieke partijen een PFAS-bloedtest ondergaan op uitnodiging van Tegengif. Dat gebeurde vlak voordat de Tweede Kamer een oproep van artsen en wetenschappers behandelde om de productie, uitstoot, lozing en gebruik van PFAS versneld uit te faseren. Met dit PFAS-bloedonderzoek willen we zichtbaar maken dat PFAS niet alleen een milieuprobleem zijn, maar een groeiend probleem voor de volksgezondheid. Het resultaat? Iedereen, van links tot rechts, heeft de bewezen kankerverwekkende stof PFOA in het bloed. Ook zijn bij iedereen PFOS en PFHxS gevonden. Deze drie PFAS-soorten zijn inmiddels verboden.
Ons PFAS-bloedonderzoek
Tegengif heeft eind 2024 het eerste landelijk PFAS-bloedonderzoek uitgevoerd. Dat deden we door in elke provincie iemands bloed te laten testen op de aanwezigheid van PFAS. Bij alle deelnemers werden PFAS aangetroffen, waaronder de sinds 2020 verboden kankerverwekkende stof PFOA. Na onze signaalstudie kwam in 2025 ook het RIVM met het nieuws naar buiten dat bijna iedereen in Nederland te veel PFAS in het bloed heeft. Dat kan gevaren voor de gezondheid opleveren.
wat wil tegengif?
1. Europees PFAS-verbod
Het is belangrijk om de PFAS-vervuiling Europees aan te pakken, want ook in de landen om ons heen worden PFAS geproduceerd, gebruikt en verwerkt. Momenteel is zo’n Europees verbod op PFAS in de maak. Helaas lobbyen bedrijven die PFAS produceren en gebruiken voor allerlei uitzonderingen. Wij vinden dat er een zo ambitieus mogelijk PFAS-verbod moet komen met zo min mogelijk uitzonderingen. Daar zetten wij ons, samen met andere organisaties in Nederland en Europa, voor in.
2. Nationaal PFAS-lozingsverbod
Een meerderheid van de Tweede Kamer heeft de regering in 2024 verzocht om een nationaal PFAS-lozingsverbod. De regering heeft hier echter tot op heden nog niets mee gedaan. Tegengif heeft begin 2025 met omwonenden een brief aan de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat geschreven om aan te dringen op een snel lozingsverbod, en blijft druk uitoefenen op de politiek.
3. Nationaal biomonitorings programma
Tegengif, artsen- en milieuorganisaties en de Gezondheidsraad pleiten al langer voor een nationaal biomonitoringssysteem. Daarmee kan, in navolging van de landen om ons heen, ook in Nederland bloed, urine en borstvoeding van Nederlandse burgers regelmatig worden onderzocht op de aanwezigheid van schadelijke chemische stoffen zoals PFAS en kunnen er adequate maatregelen genomen worden om deze blootstelling te beperken.
Vragen over PFAS
Dat komt doordat lucht, water en bodem vervuild raken bij de productie, verwerking en uitstoot van PFAS, en bij het gebruik van producten waar PFAS in zitten.
Er zijn in Nederland ‘PFAS hotspots‘ aan te wijzen, bijvoorbeeld plekken waar PFAS geproduceerd, geloosd en verwerkt zijn/worden of waar blusschuim is gebruikt, zoals vliegvelden, militaire oefenterreinen en locaties waar incidenten plaatsvonden.
Er is ook sprake van aanvoer uit het buitenland. Via de Rijn, de Maas en de Schelde komen duizenden kilo’s PFAS per jaar ons land binnen.
PFAS krijg je vooral binnen via voedsel en drinkwater, maar ook binnenshuis via stof of consumentenproducten die PFAS bevatten.
Mensen in Nederland krijgen volgens het RIVM via voedsel meer dan drie keer zoveel PFAS binnen als via drinkwater. Vis is een belangrijke bron van blootstelling; andere bronnen zijn koffie, thee, graanproducten, melkproducten, vlees, eieren, fruit en groenten. Vooral eieren van hobbykippen kunnen veel PFAS bevatten. Ook in schaal- en schelpdieren komen veel PFAS voor. Via drinkwater dat afkomstig is van grondwater krijg je minder PFAS binnen dan via drinkwater uit oppervlaktewater.
Omdat je vooral via voedsel en drinkwater PFAS binnenkrijgt, is het een bijna onmogelijke opgave voor jou als individu om je blootstelling te beperken. Wil je toch iets doen? Volg de geldende adviezen voor jouw regio en/of persoonlijke situatie:
- Het advies van het RIVM voor de regio Dordrecht en Helmond om op bepaalde plekken geen groenten en fruit uit moestuinen te eten. Op sommige plekken wordt ook het bewateren van moestuinen met slootwater afgeraden.
- Het advies van het RIVM om geen eieren van hobbykippen te eten.
- Het advies van GGD-ZHZ voor de hele Alblasserwaard om geen lokaal gevangen vis te eten.
- Het advies van het Voedingscentrum dat het regelmatig eten van zelfgevangen zoetwatervis of schaaldieren uit Nederlandse wateren afraadt. Voor vis, garnalen, oesters en mosselen uit de Westerschelde luidt het advies om dat zo min mogelijk te doen.
- Het advies van het Voedingscentrum om het eten van bepaalde soorten vis en schaal- en schelpdieren door zwangere vrouwen te vermijden.
- Het advies op zwemwater.nl/gezondheidsrisicos/#pfas-verontreiniging-in-zwemwater om op bepaalde plekken niet te zwemmen, zo min mogelijk zwemwater en (zee)schuim in te slikken en na het zwemmen te douchen/je handen te wassen voordat je iets eet. En om kinderen en huisdieren niet in (zee)schuim te laten spelen.
Check ook onze tips om blootstelling aan schadelijke chemicaliën te verminderen
Onze tips
