Ze zitten in plastic etensbakjes, drinkflessen, huidverzorgingsproducten, elektronica, meubels, antiaanbakpannen en textiel: EDC’s, ofwel hormoonverstorende stoffen. Deze stoffen worden in verband gebracht met voortplantings- en vruchtbaarheidsproblemen en hormoongevoelige kankers zoals borst- en prostaatkanker. En met bepaalde neurologische aandoeningen en veranderingen in de stofwisseling, waaronder obesitas en diabetes. Tegengif zet zich in voor strenge EU-regels die ons en toekomstige generaties beschermen tegen de vele gezondheids- en milieurisico’s die door hormoonverstorende stoffen worden veroorzaakt.
Ons hormoonsysteem
Het hormonale of endocriene systeem bestaat uit klieren die hormonen uitscheiden die een ‘boodschap’ overbrengen naar celreceptoren. Een goed functionerend hormoonsysteem draagt bij aan de ontwikkeling van de hersenen, de voortplantingsorganen, de stofwisseling en regulering van het lichaamsgewicht. Verstoring van dit systeem kan dus grote gevolgen hebben voor de gezondheid. Negatieve effecten kunnen al optreden bij lage doseringen hormoonverstorende stoffen.
Wat zijn hormoonverstorende stoffen?
De naam zegt het al: deze chemicaliën beïnvloeden hormonen en hun rol in een gezonde ontwikkeling. Dit gebeurt op verschillende manieren: sommige stoffen veranderen de hoeveelheid hormonen in ons bloed; andere beïnvloeden onze gevoeligheid voor hormonen; weer andere zorgen ervoor dat hormonen hun werk niet kunnen doen; en nog andere bootsen zelfs de natuurlijke hormonen van het lichaam na. Meer dan 1400 chemicaliën zijn aangemerkt als mogelijk hormoonverstorend.
Een aantal bekende hormoonverstorende stoffen ofwel EDC’s (endocrine disrupting chemicals) zijn:
| Naam | Gebruikt in |
|---|---|
| Ftalaten, parabenen, UV-filters | Persoonlijke verzorgingsproducten, medische slangen, zonnebrandcrème |
| Lood, ftalaten, cadmium | Kinderproducten/goedkope sieraden |
| Bisfenolen (BPA, BPS, BPF), ftalaten, per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS) | Kunststoffen en voedselverpakkingen en kookgerei In de EU mag BPA sinds 2011 niet meer in babyflesjes worden gebruikt, en sinds juli 2026 niet meer in voedselcontactverpakkingen zitten. Een verbod op PFAS in voedselverpakkingen is 12 augustus 2026 ingegaan. |
| Gebromeerde vlamvertragers, PCB’s, ftalaten, per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS) | Elektronica, bouwmaterialen, meubels, interieurartikelen |
| Triclosan | Antibacteriële zeep |
| Per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS) | Kleding |
Gezondheidsrisico’s
Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat langdurige blootstelling, zelfs aan lage concentraties hormoonverstorende stoffen, kan leiden tot gezondheidsproblemen. Denk aan:
- Vruchtbaarheids- en voortplantingsproblemen
- Hormoongerelateerde vormen van kanker zoals borst-, zaadbal- en prostaatkanker
- Vroege puberteit
- Type 2 Diabetes
- Obesitas
- Endometriose
- Hartziekten
- Psychische problemen
Er zijn vooral zorgen over blootstelling in kwetsbare levensfasen zoals de zwangerschap, de vroege kinderjaren en de puberteit. Negatieve effecten kunnen al optreden bij lage doseringen. Hormoonverstorende stoffen kunnen niet alleen schadelijk zijn voor mensen, maar ook voor het milieu.
Het cocktaileffect is problematisch
Huidverzorgingsproducten zijn een belangrijke bron van blootstelling aan hormoonverstorende stoffen. Omdat je dagelijks vaak meerdere verzorgingsproducten gebruikt, kun je met een groot aantal hormoonverstorende stoffen in aanraking komen. Bovendien zitten EDC’s en andere problematische chemicaliën ook in voedsel en drinkwater. Het is deze ‘gecombineerde blootstelling’ die zorgen baart: het zogenaamde cocktaileffect. Uit onderzoek blijkt verder dat hormoonverstorende stoffen die vaak in verzorgingsproducten worden gebruikt, terug te vinden zijn in vruchtwater, de placenta en moedermelk. Kinderen worden dus al vroeg in hun leven blootgesteld. Zelfs als het om relatief lage hoeveelheden gaat, kan dat in hun latere leven grote gevolgen hebben.
Strenge regels nodig
Daarom pleiten we, net als de andere organisaties die aangesloten zijn bij EDC-free Europe, al jaren voor strengere wetten en regels. Europa zet voorzichtige stappen om schadelijke chemicaliën die hormoonverstorend werken, aan banden te leggen. Zo mag de voorheen veelgebruikte UV-filter 4-MBC niet meer in cosmetica worden gebruikt en BPA niet meer in babyflesjes en drinkbekers voor zuigelingen. Ook heeft de Europese Unie in 2024 een verbod ingesteld op BPA en andere gevaarlijke bisfenolen in bepaalde materialen die in contact komen met levensmiddelen, en sinds 12 augustus 2026 zijn PFAS in voedselcontactverpakkingen verboden. Maar het mag wat ons betreft ambitieuzer, en sneller. Zeker omdat fabrikanten de verboden stoffen vaak vervangen door andere schadelijke chemicaliën.
Onze dossiers
Wij focussen ons vooral op hormoonverstorende stoffen in alledaagse producten zoals:
Vragen over hormoonverstorende stoffen (EDC’s)
Om heel veel verschillende redenen. Bisfenol A (BPA) bijvoorbeeld maakt plastic harder, en Di-isobutylftalaat (DIBP) juist zachter. Het gebruik van deze stoffen is teruggebracht als gevolg van Europese wetgeving en vervangen door andere ftalaten. PFAS worden gebruikt om producten vet-, vuil- en waterafstotend te maken. Parabenen en ftalaten worden toegevoegd aan cosmetica om te zorgen dat ze lekker ruiken, smeerbaar zijn en niet bederven.
- Eet zoveel mogelijk voedsel dat zonder bestrijdingsmiddelen is geproduceerd. Voedselproducten met het EKO-NL 3 sterren, Europees biologisch of Demeter keurmerk zijn gecertificeerd biologisch.
- Vermijd onnodige blootstelling aan of gebruik van chemische stoffen, met name in de tuin en in huis.
- Beperk het gebruik van verzorgings- en cosmeticaproducten die gevaarlijke chemische stoffen bevatten tot een minimum, vooral tijdens en vóór de zwangerschap.
- Lees de etiketten om bepaalde chemische stoffen te vermijden die in verband worden gebracht met hormoonverstoring.
- Kies voor ecoproducten.
- Zorg dat ruimtes goed worden geventileerd en stofzuig en stof regelmatig af om chemische stoffen die binnenshuis voorkomen te verwijderen.
Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat langdurige blootstelling, zelfs aan lage concentraties hormoonverstorende stoffen, kan leiden tot gezondheidsproblemen. Vruchtbaarheids- en voortplantingsproblemen, hormoongerelateerde vormen van kanker zoals borst-, zaadbal- en prostaatkanker, vroege puberteit, diabetes, obesitas, endometriose, hartziekten en psychische problemen worden allemaal in verband gebracht met EDC’s.
Er zijn vooral zorgen over blootstelling in kwetsbare levensfasen zoals de zwangerschap, de vroege kinderjaren en de puberteit.
