Europees PFAS-verbod

Je hoort er de laatste tijd veel over, ook via ons: het Europese PFAS-verbod -ook wel restrictievoorstel genoemd- dat in de maak is. De plannen liggen er al een tijd, maar nu komt de besluitvormingsfase in zicht. Een goed moment dus voor een overzicht.

2023: het begin

Vanwege de risico’s voor mens en milieu hebben Nederland, Duitsland, Denemarken, Noorwegen en Zweden een restrictiedossier over PFAS opgesteld en in januari 2023 ingediend bij de European Chemicals Agency, kortweg ECHA. ECHA is verantwoordelijk voor de regulering van chemische stoffen in de Europese Unie en zorgt voor de wetenschappelijke basis van Europese wetgeving.

Waarom is een PFAS-verbod nodig?

De bestaande Europese regelgeving voor chemische stoffen (REACH) moet mens en milieu beschermen tegen de schadelijke gevolgen van chemische stoffen. Het probleem is dat er heel veel verschillende PFAS zijn; wel duizenden. Als een van die stoffen bewezen schadelijk is, wordt die verboden. Denk aan PFOA en PFOS. Maar in de tussentijd ontwikkelt de industrie dan weer andere PFAS-soorten. Om alle PFAS in één keer te kunnen verbieden, is een groepsaanpak nodig. Dat is het doel én de kracht van het PFAS-restrictievoorstel.

Worden alle PFAS straks verboden?

Het korte antwoord: nee. Hoewel sprake is van een groepsaanpak geldt het voorgestelde Europese PFAS-verbod straks NIET voor alle PFAS-toepassingen.
– PFAS die als werkzame stof in pesticiden en (dier)geneesmiddelen worden gebruikt, vallen buiten de reikwijdte van het restrictievoorstel. Voor deze stoffen geldt afzonderlijke Europese wetgeving met eigen toelatings- en beoordelingsprocedures.
– Maar: PFAS die als hulpstof in deze middelen worden gebruikt, vallen wél onder het PFAS-restrictievoorstel.

Nederland en PFAS-pesticiden

Nederland onderzoekt of de toegestane PFAS-toepassingen toch verboden kunnen worden. In juni 2026 nam de Tweede Kamer een motie aan waarin de regering wordt verzocht om zich met medestanders in de EU in te zetten voor een verbod op PFAS-houdende bestrijdingsmiddelen. En te kijken of er eerder nationale maatregelen kunnen worden genomen, gezien de recente conclusies van ECHA over het gevaar van TFA (de kleinste, ultrakorte-keten PFAS) voor het ongeboren kind en de vruchtbaarheid.

Het Ctgb is bezig met de herbeoordeling van pesticiden die PFAS als werkzame stof bevatten en wil deze mogelijk, net als in bijvoorbeeld Denemarken, gaan verbieden. Voor bijvoorbeeld de consumptieaardappelteelt zijn voor de meeste toepassingen geschikte PFAS-vrije alternatieven beschikbaar.

PFAS-vrije medicatie

Daarnaast brengt het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport PFAS-vrije werkzame stoffen in geneesmiddelen in kaart, zodat patiënten zo mogelijk op andere medicatie kunnen overstappen. Dit naar aanleiding van een Kamermotie uit 2023 waarin de regering wordt verzocht om versneld in te zetten op het uitfaseren van PFAS in de zorgsector. Uit onderzoek van Stichting Huize Aarde en Zorginstituut Nederland dat in januari 2026 is gepubliceerd, blijkt inderdaad dat voor een groot aantal medicijnen PFAS-vrije alternatieven beschikbaar zijn.

Terug naar het restrictievoorstel. Het is nu 2026. Wat is er sinds 2023 gebeurd?

Drie jaar lang hebben honderden experts van de twee wetenschappelijke comités van ECHA, RAC (Committee for Risk Assessment) en SEAC (Committee for Socio-Economic Analysis), het voorstel aan een grondige analyse onderworpen. Zij hebben duizenden pagina’s met technische informatie bestudeerd. Er waren ook consultatierondes waarin bedrijven, onderzoekers en NGOs input en feedback konden aanleveren over de impact van een PFAS-verbod en beschikbare alternatieven.

Er ligt nu een definitief advies van RAC, waarin een breed verbod op PFAS wordt gesteund. Het wachten is nog op de ‘final opinion’ van SEAC. Die volgt waarschijnlijk eind 2026. Daarna gaan deze twee adviezen naar de Europese Commissie. Die komt naar verwachting begin 2027 met een uitgewerkt voorstel waar de lidstaten van de Europese Unie over stemmen. Dat wordt een spannende fase. Voordat het restrictievoorstel kan worden aangenomen, zullen ook de European Council en het Europees Parlement zich er nog over buigen. Pas daarna treedt het PFAS-verbod in werking.

Wat doet Tegengif?

Samen met onze partners in Nederland en Europa wijzen wij politici en beleidsmakers op de gezondheidsrisico’s van PFAS en andere schadelijke chemische stoffen. Ons doel: stoppen met de productie, lozing en het gebruik van schadelijke chemicaliën. Daarom pleiten wij voor een Europees PFAS-verbod met zo min mogelijk uitzonderingen. Want daar spannen bedrijven zich voor in; bijvoorbeeld dat bepaalde PFAS, zoals de fluorpolymeren, tóch buiten het verbod worden gehouden. Of dat bepaalde sectoren worden uitgezonderd.

Directeur Annelies den Boer: ‘Vaak wordt gezegd dat bijvoorbeeld PFAS in medische hulpmiddelen zouden moeten worden uitgezonderd omdat daar geen alternatieven voor zouden zijn. Terwijl er juist ook in de Nederlandse gezondheidszorg een enorme vraag naar PFAS-vrije alternatieven is en je ook ziet dat die al worden gebruikt. Wij denken dat er voor vrijwel elke toepassing op termijn een PFAS-vrij alternatief is.’

‘Het restrictievoorstel voorziet daar ook in. Het is niet zo dat bedrijven van de ene op de andere dag moeten stoppen met PFAS. In het geval van bepaalde medische hulpmiddelen hebben bedrijven daar meer dan 13 jaar voor. Als een bedrijf stelt dat het innovatief is, dan kan het voor de meeste toepassingen in 13 jaar toch wel een alternatief vinden?’