Op uitnodiging van Tegengif hebben eind 2024 uit elke provincie mensen hun bloed laten testen op de aanwezigheid van PFAS. Het is de eerste keer dat een landelijk PFAS-bloedonderzoek is gedaan. Bij alle dertien deelnemers zijn PFAS aangetroffen, waaronder de inmiddels verboden kankerverwekkende stof PFOA.
Met deze signalerende studie die in januari 2025 verschenen is, willen we laten zien dat PFAS een probleem zijn van ons allemaal en niet alleen van de mensen die rondom Chemours en 3M wonen. Alle deelnemers aan ons bloedonderzoek delen hun verhaal over hun blootstelling aan PFAS. We willen hiermee de bewustwording over de alomtegenwoordigheid van PFAS vergroten en de politiek aanzetten tot actie. Tegengif wil een verbod op lozing en productie van alle PFAS om verdere gezondheidsschade te voorkomen. Niet alleen in Nederland, maar in heel Europa en de rest van de wereld.
Alle deelnemers hebben PFAS in hun bloed
Bij iedereen zijn PFOS en PFOA aangetroffen, twee inmiddels verboden PFAS-soorten. PFOA werd sinds de jaren 40 van de vorige eeuw onder andere gebruikt bij de productie van teflon, bekend van de antiaanbakpan; PFOS werd toegepast in bijvoorbeeld brandblusschuim. Bij elf van de dertien deelnemers zat ook PFHxS, dat als alternatief voor PFOS is geproduceerd maar sinds 2023 ook verboden is, in het bloed.
Er is één deelnemer die zeven soorten PFAS in het bloed heeft; er zijn ook twee deelnemers met ‘slechts’ twee soorten PFAS. Bij één deelnemer vonden we vijf PFAS; bij zes deelnemers vier PFAS; en bij drie deelnemers drie PFAS.
Hoewel PFOS, PFOA en PFHxS in grote delen van de wereld inmiddels verboden zijn, hebben al onze deelnemers deze PFAS dus in hun bloed. Dat komt omdat ze in het verleden veel zijn gebruikt en uitgestoten of geloosd, waardoor ze via de lucht, het water en de bodem in ons eten en water terecht zijn gekomen, en daarmee in ons lichaam. Bovendien zijn al deze PFAS bioaccumulatief, dus hopen ze zich op in het lichaam.
‘Ik wil dat mijn dochter in een PFAS-vrije omgeving kan opgroeien’
‘Ik denk echt dat we richting een toekomst moeten waarin we PFAS niet meer gebruiken’
‘Het is wel frappant natuurlijk, die hoge waardes, maar je kan er toch niets aan veranderen’
‘Mijn grootste zorgen liggen bij voedselveiligheid’
‘Dat PFAS permanent in je lijf zit, dat is voor mij het meest ernstige aspect’
‘De overheid zou ervoor moeten zorgen dat wij geen onafbreekbare chemicaliën in ons bloed hebben’
‘Ik denk dat al deze giftige stoffen echt dingen in ons lichaam kunnen verstoren’
‘Ik ben een heel groot voorstander van een totaalverbod op PFAS’
‘Het is frustrerend dat je gezond probeert te leven en er toch giftige stoffen in je lichaam komen’
‘Met je eigen huis ga je zo niet om, waarom dan wel met de aarde?’
‘Bedrijven willen natuurlijk geld verdienen, dus zolang dat gebeurt blijven ze PFAS gebruiken’
‘Ik zeg altijd: van PFAS krijg je kanker en van kanker ga je dood’
Vragen over ons landelijke PFAS-bloedonderzoek
Het RIVM is er duidelijk over: mensen in Nederland krijgen te veel PFAS binnen. Helaas ontbreekt het in Nederland vooralsnog aan een structureel meetprogramma om PFAS in bloed te monitoren, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Duitsland en Vlaanderen.
Uit onderzoek (pdf) blijkt dat een grote meerderheid – negen op de tien Nederlanders – maatregelen wil om de PFAS-vervuiling te beperken. Slechts 4% vindt dat de overheid genoeg doet. Om deze zorgen zichtbaar te maken, zijn wij eind 2024 zelf een bloedonderzoek gestart. Uit elke provincie hebben we mensen uitgenodigd om hun bloed te laten testen.
Inmiddels heeft het RIVM in juli 2025 de resultaten van een veel grootschaliger bloedonderzoek gepubliceerd. Daaruit blijkt dat iedereen in Nederland verschillende soorten PFAS in het bloed heeft. Bij vrijwel iedereen is de hoeveelheid PFAS hoger dan de gezondheidskundige grenswaarde (zie ‘Hoeveel PFAS ‘mag’ je in je bloed hebben?’). Deze resultaten onderstrepen de ernst en omvang van de PFAS-vervuiling.
Van Groningen tot Limburg: uit elke provincie hebben we mensen getest. Daarnaast verzamelden we persoonlijke verhalen en zorgen, vanuit uiteenlopende achtergronden en perspectieven. Zo maken we duidelijk dat de PFAS-vervuiling ons allemaal aangaat, ongeacht waar je woont of wie je bent.
Voor het bloedonderzoek hebben we een vingerprik-zelftest gebruikt. De bloedmonsters zijn door het Belgische laboratorium van Eurofins geanalyseerd. Dat laboratorium heeft veel kennis en ervaring, mede vanwege de grootschalige PFAS-bloedonderzoeken rond 3M in Zwijndrecht (België). De testresultaten hebben we met artsen en wetenschappers besproken.
We hebben via Instagram een oproep gedaan en een selectie gemaakt op basis van persoonlijke motivatie. Na een online kennismaking nodigden we per provincie een deelnemer uit.
PFOS en PFOA zijn de PFAS die het eerst aan banden zijn gelegd. De Europese POP-verordening verbiedt PFOS sinds 2010, PFOA sinds 2020 en PFHxS sinds 2023. In Nederland zijn alle PFAS sinds eind 2024 aangemerkt als Zeer Zorgwekkende Stoffen.
PFOS en PFOA worden de legacy PFAS genoemd. Ze zijn in grote delen van de wereld inmiddels verboden maar in het verleden veel gebruikt en uitgestoten, waardoor ze nog steeds in het milieu aanwezig zijn. Sterker nog, het zijn de PFAS die het meest voorkomen in bodem, sediment, slib en biota (levende organismen). We krijgen ze dus ook steeds opnieuw weer binnen. PFOS en PFOA tonen daarmee aan hoe ernstig en vrijwel onomkeerbaar het probleem van de PFAS-vervuiling is. En hoe belangrijk het is om nu in te grijpen.
