Belangrijk advies van ECHA aan EU: stem in met PFAS-verbod

Het Europese Agentschap voor Chemische Stoffen (ECHA) adviseert de EU om een verbod op PFAS in te stellen. Tegengif-directeur Annelies den Boer spreekt van een belangrijk advies, maar ziet ook ruimte voor verbetering. Haar visie deelde ze in het Radio 1 Journaal en met Eurocommissaris Jessika Roswall.

‘ECHA pleit voor een verbod op ‘forever chemicals’ PFAS omdat er enorme risico’s zijn voor de gezondheid en het milieu, en omdat de vervuiling van PFAS enorme kosten met zich meebrengt’, aldus Den Boer. ‘Het agentschap zorgt voor de wetenschappelijke basis van Europese wetgeving. Dat maakt een advies van ECHA heel belangrijk.’

Het advies, na drie jaar wetenschappelijk onderzoek, is een reactie op het Europese PFAS-restrictievoorstel dat Nederland, Denemarken, Noorwegen, Zweden en Duitsland hebben ingediend. Uiteindelijk moet de Europese Commissie met een wetsvoorstel komen. Dat wordt in 2027 verwacht.

PFAS-producerende industrie is tegen

‘De Europese Commissie neemt een advies van ECHA heel serieus, maar of ze het advies overneemt is nog maar de vraag. We horen ook geluiden dat de Commissie alleen maar consumententoepassingen van PFAS wil gaan verbieden, en dat zou doodzonde zijn. Daarmee bereik je maar 20% van alle gebruik van PFAS.’

Bovendien is de druk vanuit de industrie groot. ‘Er zijn enorme economische belangen gemoeid bij de productie en het gebruik van PFAS en dat gaat zeker in deze ingewikkelde geopolitieke tijden een grote rol spelen. Veel bedrijven zien allemaal beren op de weg, maar wij zeggen: een verbod in het vooruitzicht stellen is een belangrijk signaal naar bedrijven dat ze moeten innoveren.’

Nederland meest PFAS-vervuild

Uit recent onderzoek van de Europese Commissie blijkt dat PFAS-vervuiling  Europa tegen 2050 tot 440 miljard euro kan kosten als gevolg van gezondheidsschade en het opruimen van vervuilde gebieden. Nederland behoort tot de landen waar de grootste hoeveelheid vervuilde locaties zijn geregistreerd.

PFAS-vrije technologieën

Innovatie is hard nodig, want Europa loopt achter op bijvoorbeeld China. ‘Daar wordt al veel duidelijker ingezien dat PFAS-vrije technologieën de toekomst hebben. Chinese bedrijven bezitten momenteel de meeste patenten op PFAS-vrije technologieën. ‘

‘Wij hopen dat de Europese Commissie ook daarnaar kijkt, en niet alleen luistert naar de bedrijven die op dit moment een belang hebben bij het op de markt houden van PFAS. Het restrictievoorstel kan Europa juist de kans bieden om marktleider te worden op het gebied van PFAS-vrije alternatieven.’

Geen uitzondering voor medische hulpmiddelen

Tegengif zet zich al jaren in voor een PFAS-verbod met zo min mogelijk uitzonderingen. ‘Vaak wordt gezegd dat bijvoorbeeld PFAS in medische hulpmiddelen zouden moeten worden uitgezonderd omdat daar geen alternatieven voor zouden zijn. Terwijl er juist ook in de Nederlandse gezondheidszorg een enorme vraag naar PFAS-vrije alternatieven is en je ook ziet dat die al worden gebruikt. Wij denken dat er voor vrijwel elke toepassing op termijn een PFAS-vrij alternatief is.’

‘Het restrictievoorstel voorziet daar ook in. Het is niet zo dat bedrijven van de ene op de andere dag moeten stoppen met PFAS. In het geval van bepaalde medische hulpmiddelen hebben bedrijven daar meer dan 13 jaar voor. Als een bedrijf stelt dat het innovatief is, dan kan het voor de meeste toepassingen in 13 jaar toch wel een alternatief vinden?’

Eurocommissaris Jessika Roswall

Ook de medische sector zelf is voorstander van een PFAS-verbod. Op initiatief van Tegengif, Health Care Without Harm en CHEM Trust riepen eerder al meer dan 150 artsen, verpleegkundigen, wetenschappers en beroepsorganisaties de Europese Commissie op om te stoppen met PFAS. Een dag nadat ECHA zijn advies uitbracht, mocht Den Boer deze oproep persoonlijk overhandigen aan Eurocommissaris Jessika Roswall.

Roswall bracht een bezoek aan Soesterberg, op de plek waar vroeger vliegbasis Soesterberg was en de bodem voor tientallen miljoenen euro’s wordt gesaneerd. De Eurocommissaris sprak daar met bewoners, overheid, wetenschappers, en deskundigen uit het bedrijfsleven en het maatschappelijk middenveld. Den Boer was de enige ngo-vertegenwoordiger. ‘Ik vertelde haar ook over ons bloedonderzoek onder Nederlandse burgers. Het zegt veel over de betrokkenheid van de Eurocommissaris dat zij zelf haar bloed heeft laten onderzoeken op PFAS en dat zij op bezoek was in Soesterberg.’

PFAS-vrij Europa

Roswall zelf zei na haar bezoek dat ze blijft aandringen op krachtigere maatregelen op Europees niveau. ‘Het aanpakken van PFAS is niet alleen van cruciaal belang voor ons milieu en onze gezondheid, maar ook essentieel voor het versterken van de Europese industrie, veerkracht en economische veiligheid. Dit is een gezamenlijke uitdaging die collectieve actie vereist.’

PFAS verbieden kost geld, maar de kosten van de PFAS-vervuiling zijn vele malen hoger. ‘De kosten voor de gezondheidszorg en het opruimen van de vervuiling lopen in de miljarden euro’s’, aldus Den Boer. ‘PFAS blijven produceren én lozen, is dweilen met de kraan open. Wij hopen dan ook dat de Europese Commissie besluit voor een PFAS-vrij Europa te gaan. Ik denk dat het nog wel even gaat duren, maar ik ben hoopvol. Er zal een PFAS-vrij Europa komen.’

Beluister het interview met onze directeur Annelies den Boer op NPO Radio 1